Verloren Bieren – Een Princessebier-proeverij

Nadat ik een half jaar geleden voor het eerst sinds 1933 weer een princessebier had gebrouwen, heb ik nu weer een primeur: de eerste princessebierproeverij! Want ook anderen hebben zich aan dit tot voor kort zo onvindbare recept gewaagd sinds ik het in twee artikelen op dossierhop.nl had gepubliceerd. Dus kon ik nu, samen met dossierhop-webmaster Cees, drie van deze bieren naast elkaar zetten en ontkurken.

Continue reading

Verloren Bieren – 53 – Bier van d’Oranjeboom (1)

Vorige keer keken we naar gerstebier, vandaag beginnen we met… gerstebier. Maar wel een heel ander gerstebier.  Afgelopen 12 mei lanceerde Jopen een van zijn nieuwste collaboration brews: Gerste no. 1, gemaakt in samenwerking met bierhistoricus Ron Pattinson. Een herschepping van een van de oude bovengistende gerstebieren van Nederland, waarvan we in de vorige afleveringen recepten zagen? Continue reading

Verloren Bieren – 52 – Gerste

Het klinkt misschien vreemd, maar we gaan het over gerstebier hebben. Gerstebier, maar bijna al het bier is toch van gerst gemaakt? En inderdaad, al sinds de introductie van kuitbier rond het jaar 1400 zit er gerst in bier, terwijl het daarvoor vooral haver bevatte. Toch bleef men naast gerst ook nog lang andere granen toepassen. De naam ‘gerstebier’ wordt daarom gek genoeg pas algemeen in de negentiende eeuw. Continue reading

Verloren Bieren – 51 – Hollandsch-Beijersch

We zagen het al de vorige aflevering bij het Nieuwlicht: het boekje De praktische bierbrouwer uit 1866 beschrijft een aantal traditionele Nederlandse biersoorten als ondergistend. Dat wekt verbazing – ruim zestig jaar eerder, toen Johannes Buys zijn zijn De bierbrouwer (1799) schreef, was ondergisting schijnbaar nog onbekend. Maar B.M. Perk, de vermoedelijke schrijver van De praktische bierbrouwer, was dan ook voor zover we weten de eerste ondergistende brouwer van Nederland. Want ondergisting begon niet met de dag dat Gerard Adriaan Heineken in 1864 zijn brouwerij kocht, integendeel.  Continue reading

Verloren Bieren – 50 – Nieuwlicht (revisited)

Het is alweer een tijdje geleden dat ik hier schreef over Nieuwlicht, het bier waarmee Franciscus van den Broek zoveel succes had. Enige jaren voor 1842 had deze brouwer in het dorpje Heumen bij Nijmegen dit bier ontwikkeld, dat hij overal in het land en tot in Nederlands-Indië wist te slijten. Een bier van (volgens scheikundige G.J. Mulder in 1857) 4,2% alcohol en een stamwortgehalte van 10,7 graden Plato, met recht een ‘licht’ bier. Maar hoe werd het nou gemaakt? Ondergistend, beweerde men in de jaren tachtig in het Heumense biermuseum op de locatie van de oude brouwerij. Continue reading

Verloren Bieren – 49 – Princessebier (2)

De vorige keer zagen we dat princessebier in 1748 in Amsterdam voor het eerst opdook, en dat het rond 1900 verdween, weggeconcurreerd door het moderne ondergistende bier. Lange tijd was het een raadsel voor me. Neem nou de naam. Waarom princessebier? Als je tegenwoordig bier met die naam zou introduceren, zouden mensen verwachten dat het een roze bier met glitters is. Continue reading

Verloren Bieren – 49 – Princessebier (1)

Eindelijk is dan het moment daar om een van de meest gedronken Verloren Bieren van de negentiende eeuw te bespreken: princessebier. Inclusief een aantal varianten als ‘dubbel princesse’, ‘princesse-ale’, ‘princesse lagerbier’ en ‘princesse eerste’. Waar kwam het princessebier vandaan, wanneer is het verdwenen, en waar slaat in vredesnaam die naam op? En natuurlijk de hamvraag: is er een recept… Continue reading

Verloren Bieren – 47 – De Praktische Bierbrouwer (2)

De vorige keer gaf ik jullie een eerste blik op het nagenoeg onvindbare boekje De praktische bierbrouwer dat in 1866 in Amsterdam uitkwam. Een boekje dat het brouwproces en de kennis over bierbrouwen in Nederland in die tijd beschrijft, inclusief, en dat is natuurlijk het mooiste, een hele rits recepten van ‘zeer gezochte biersoorten’. Maar voordat we ons aan die recepten gaan laven, toch nog even kijken naar de vraag: wie is toch die anonieme ‘oud-brouwer’ die dit boekje heeft samengesteld? Continue reading

Verloren Bieren – 47 – De Praktische Bierbrouwer (1)

Deze reeks artikelen ben ik ooit begonnen om erachter te komen hoe het bier in vroeger eeuwen smaakte. En dan vooral, wat de verschillende biersoorten waren die je aantreft in oude krantenadvertenties en op etiketten. Princessebier, jong oud, Kitzinger, nieuwlicht, Oost-Indisch? Tot nu toe had ik wel wat gevonden in oude brouwerijarchieven en literatuur, maar van een groot aantal van die historische bieren bleef het recept onbekend. Tot nu toe. Continue reading

Verloren Bieren – 46 – Bierazijn

Door het schrijven van deze stukjes begin ik langzaam maar zeker het traditionele brouwproces steeds beter te begrijpen. Oude brouwboeken en recepten die opduiken worden steeds minder raadselachtig,en zo zal ik steeds minder de plank misslaan. Maar in dit stukje zal ik er misschien toch nog af en toe naast zitten, want eigenlijk gaat het deze keer helemaal niet over bier. We gaan het hebben over azijn: bierazijn. Continue reading

Verloren Bieren – 45 – Vleutens Bruin (2)

In de vorige aflevering hadden we via een brouwdagboek uit de jaren 1837-1838 een inkijkje in de dorpsbrouwerij van Vleuten onder de achttienjarige brouwer Hermanus van Bijlevelt. Niet het meest overzichtelijke brouwverslag, maar we hebben nou eenmaal weinig gegevens uit die tijd, en al helemaal niet van een traditionele plattelandsbrouwer van boven de rivieren. En nu de vraag: hoe moeten we dit verhaal interpreteren, en hoe smaakte het? Continue reading

Verloren Bieren – 45 – Vleutens Bruin (1)

De meeste gegevens die je over bier uit het verleden vindt, komen uit steden. Maar heel lang hebben er ook op het platteland brouwerijen bestaan. Brouwgegevens daarover zijn echter schaars. Daarom was ik extra blij toen ik van Kees Volkers, de schrijver van het leuke boek Wandelen over de bierkaai, over historische brouwerijen in Utrecht, een afschrift kreeg van een brouwdagboek uit Vleuten over de jaren 1837-1838. En zo kunnen we meekijken over de schouder van zo’n echte dorpsbrouwer. Continue reading

Luiks Bier

In het verleden waren biersoorten in de Lage Landen vaak gebaseerd op andere granen dan gerst. Lang werd bier voornamelijk met haver gebrouwen en zonder gerst. Kuitbier had naast de haver de menggranen gerst en tarwe met soms een beetje rogge. Geheel anders was het bier uit de stad en omgeving van Luik. Continue reading